نام علمي : Satureia hortensis 

نام عمومي : Savory 

نام انگليسي : Garden savory , Savory 

نام خانواده : Labiatae ( خانواده نعنا ) 

گياه شناسي : 

مرزه گياهي است علفي، يک ساله و داراي ساقه هاي منشعب به طول تا 30 سانتي متر، رنگ گياه سبز کدر مي باشد که با همين مشخصه با ديگر گونه ها متفاوت است. ساقه مرزه داراي گره هايي است که از همين گره ها ساقه هاي ديگر منشعب مي شوند و اين ساقه ها نيزبه نوبه ي خود داراي انشعاباتي جديد مي گردند، به همين دليل بوته گياه به صورت پرشاخه و پرپشت به نظر مي رسد.  برگ‎های آن نرم و متقابل و تقریبا بدون دمبرگ، باریک و نوک تیز، پوشیده از کرک و دارای تارهای غده‎ای فراوان اسانس‎ دار است که مات و کدر به نظر مي رسند. برگ هاي مرزه همچنين داراي يک رگبرگ و غده هاي حاوي اسانس است. گل هاي آن نيز کوچک و به رنگ سفيد، سفيد مايل به گلي يا گلي رنگ است که در فصل تابستان ظاهر مي شوند. اين گل ها به صورت ضخيم و در طول ساقه قرار گرفته اند. مرزه به دو صورت خودرو و کشت شده وجود دارد. انتشار آن در اروپا به ويژه فرانسه، سيبري، جنوب و غرب آسيا و از جمله ايران است . محل رويش مرزه در ايران شامل شمال غرب، تبريز، خوي، ارسباران و قسمت هاي مختلفي از خراسان است . پرورش اين گياه به عنوان سبزي خوراکي بوده و استفاده خشک آن در ادويه جات در نقاط مختلف ايران رايج است 

 ترکيبات مهم : 

مرزه تابستاني ( برگ خشک ) حاوي حدود يک درصد اسانس به همراه تانن، رزین و موسیلاژ می باشد، که اسانس آن شامل اجسامي از جمله کارواکرول، تيمول، بتاپي نن، پاراسيمن، ليمونن و کامفن است. ترکيبات ديگر آن شامل ويتامين ها و مواد معدني مختلف است. ترکيبات مرزه بسته به شرايط آب و هواي ناحيه رويش ممکن است متفاوت باشد. 

خواص مهم : 

مرزه به علت داشتن ترکيبات فنلي در اسانس و ترکيبات تانني در برگ، داراي خاصيت ضد قارچ، ضد ميکروب، ضد اسپاسم و ضد اسهال مي باشد . 

همچنين مرزه داراي خاصيت ضد ادرارآوري بوده و در اروپا از قديم به عنوان ضد تشنگي زياد به خصوص در افراد مبتلا به مرض قند مورد استفاده بوده است. اين اثر را به دليل وجود کارواکرول در اسانس آن مي دانند . 

كشف تركیبات ضد درد در گیاه مرزه

نشریه "پزشكی مستند مكمل و جایگزین" در جدید ترین شماره ماه مارس خود نتایج تحقیقات یك گروه چهار نفری از پژوهشگران دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه تهران را به چاپ رسانده كه نشان می‌ دهد چهار تركیب شیمیایی ضد درد در گیاه مرزه وجود دارد.

گیاهی كه در این تحقیق استفاده شده

با نام علمی(Satureja hortensis ) " ساتوریا خوزستانیكا" شناخته می ‌شود كه محل رویش طبیعی آن در استان‌های خوزستان و لرستان است و در گویش محلی به نام "مرزه خوزستانی" شناخته می‌ شود. رویش مرزه خوزستانی نه تنها در این استان، بلكه در سایر استان‌های جنوبی تا میانه ایران نیز وجود دارد.آن چه در تحقیق جدید به آن اشاره شده وجود تركیبات شیمیایی با خواص ضد التهابی و ضد درد در نمونه‌هایی از گیاه است كه نه به شكل وحشی، بلكه به صورت دستی كاشته شده‌اند.

دو تركیب از 4 تركیب شیمیایی موجود در قسمت برگ و ساقه مرزه عبارتند از: بتا سیتروزول و اسید اورسولیك. به عنوان مثال تركیب بتا سیتروزول كه در بادام زمینی نیز وجود دارد، منجر به توقف رشد غده پروستات در حیوانات آزمایشگاهی می ‌شود.

همچنین گزارش‌های متعددی مبنی بر اثر ضد التهابی اسید اورسولیك برای درمان سوختگی‌ ها و نیز اثر بازدارندگی آن بر رشدتومورها منتشر شده است.خواص ضد التهابی اسید اورسولیك منجر به استفاده وسیع از این تركیب در صنایع آرایشی شده است.تا كنون گزارش‌های مختلفی درباره وجود انواعی از روغن‌های ضروری در این گیاه به چاپ رسیده است.علاوه بر این، سه گزارش علمی مختلف در ایران در فاصله سال‌های 2003 تا 2005 میلادی، به خواص ضد التهابی و ضد میكروبی این گیاه اشاره كرده‌ اند.در بین مصارف بومی از گیاه مرزه در ایران می توان به استفاده از آن برای تسکین دندان درد اشاره کرد.

تاثیر مرزه در درمان دردهای عصبی

مصرف مرزه در درمان دردهای عصبی و نرمی استخوان تاثیر دارد.به گزارش ایسنا،‌ اگر روزانه 100 گرم مرزه در 500 گرم آب جوشانده شود و تا 5 روز مصرف گردد، علاوه بر این كه باعث تقویت معده می‌ شود، در رفع زخم روده نیز موثر است.همچنین حمام ( بُخور ) جوشانده برگ های گیاه مرزه در رفع دردهای روماتیسمی ، عصبی و نرمی استخوان نیز موثر است.

اثرات ضد انعقادی خون گیاه مرزه

محققان تاثیر گیاه مرزه را بر افزایش فعالیت فاکتورهای انعقادی خون در حیوانات آزمایشگاهی نشان دادند.

تحقیقات این پژوهشگران نشان می دهد که مصرف سه بار در روز گیاه مرزه و هر بار به میزان 50 میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، موجب افزایش پروترومبین (PT) و پارشیال پروترومبین (APTT) فعال شده می گردد که هر دو از فاکتورهای انعقادی خون می باشند.

کاهش چربی خون

یک طرح تحقیقاتی که در آزمایشگاه مركز تحقیقات گیاهان دارویی لرستان به مدت یك سال انجام شد، نشان داده است که گیاه "مرزه" با نام علمی "ساتوریا خوزستانیكا"  اگر درست مصرف شود، مانند داروهای شیمیایی میزان چربی خون را در بدن انسان كاهش می دهد.

گیاه مرزه ، وزن را کاهش می دهد

به گزارش شبکه خبر، پژوهشگران دانشگاه علوم پزشكی لرستان با بررسی گروهی از افراد چاق دریافتند، افرادی كه از رژیم غذایی كم كالری همراه با مكمل گیاهی حاوی مرزه استفاده می كنند، در كاهش وزن خود موفق تر از افرادی هستند كه فقط رژیم غذایی كم كالری مصرف می كنند. پژوهشگران با توجه به نتایج این بررسی كه در مجله پزشكی دانشگاه علوم پزشكی تبریز منتشر شد، برای كاهش وزن، رژیم غذایی كم كالری همراه با مكمل گیاه مرزه را توصیه می كنند.

منابع:

http://www.seminarnews.ir/index.php?newsid=1700

http://www.sabziran.ir/index.php?action=news&nid=2941&page

http://www.tafahomnews.com/Sections-req-viewarticle-artid-1883-page-1.html

http://www.mdplant.blogfa.com/post-3.aspx

http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%B1%D8%B2%D9%87

http://www.med-labjour.com/tools/atari/attari/marzeh.htm

http://www.ghatreh.com/news/1857298.html