انجمن جهانی گیاهان دارویی هر سال میلادی را با نام یک گیاه دارویی پرمصرف نام گذاری می کند که بر این اساس سال 2014 میلادی به عنوان سال درمنه و ترخون (آرتمیزیاها) نامگذاری شده است. ترخون یکی از پرمصرف ترین گیاهان ادویه ای اروپا و آمریکاست که سالانه صدها تن از این محصول نیز از کشور ما به مقصد کشورهای اروپایی مثل آلمان، ایتالیا و انگلستان صادرات می شود. افسنطین و انواع درمنه ها نیز از دیگر گیاهان دارویی موجود در جنس آرتمیزیا هستند.

گیاه دارویی منتخب سال از طرف انجمن جهانی گیاهان دارویی

منبع: 

www.iherb.com

 گل گندم  ( ‘Centaurea cyanus’)

زعفران

از گذشته های دور، زعفران به عنوان یک گیاه دارویی ارزشمند که فواید فراوانی در حوزه طب و پزشکی دارد، شناخته می شد. زعفران از مواد مختلفی تشکیل شده است که اصلی ترین آن کاروتنوئید ها هستند. بر همین اساس از سال ها پیش از زعفران به عنوان دارویی برای درمان بیماری های دستگاه اعصاب مرکزی مانند افسردگی، اضطراب و اختلالات حافظه، بیماری های قلبی ـ عروقی، بیماری های تنفسی و همچنین بیماری های گوارشی استفاده می شد. گرچه تحقیقات فراوانی درباره علت اصلی ایجاد و پیشرفت بیماری آلزایمر انجام شده، اما هنوز عامل اصلی تاثیرگذار در بروز و پیشرفت این بیماری شناخته نشده است. تحقیقات انجام شده نشان می دهد کورسین که ماده ای مشتق شده از زعفران است، می تواند در کاهش مرگ سلول های مغزی تاثیر گذار باشد. این ماده مانع از تجمع پلاک های پیری می شود. علاوه بر این، نقش زعفران به عنوان یک ماده ضدالتهابی و آنتی اکسیدان به اثبات رسیده است. بر اساس مطالعات انجام شده کاهش سطح سروتونین و فعالیت آن در مغز می تواند از عوامل تاثیر گذار در ابتلا به بیماری آلزایمر باشد و جالب این که اثر مثبت زعفران بر افزایش فعالیت سروتونین در مغز که در مطالعه روی داروهای جدید ضد آلزایمر مورد توجه است در مطالعات متعددی به اثبات رسیده است. همچنین مطالعات متعددی در زمینه اثرات مفید زعفران بر بهبود علائم بیماری آلزایمر در حیوانات آزمایشگاهی انجام شده است که بیشتر آنها در بهبود تست های رفتاری و جنبه های مختلف حافظه تمرکز داشته است. این مطالعات نقش موثر زعفران و موارد مشتق شده از این گیاه در بهبود حافظه را مورد تائید قرار می دهد. 

تولید اولین داروی گیاهی ضد آلزایمر در ایران

ستاد توسعه علوم و فناوری، گیاهان دارویی و طب سنتی با حمایت از شرکت‌های دانش بنیان فعال در این حوزه موفق به تولید اولین داروی گیاهی کاهش دهنده علایم بیماری آلزایمر با نام «سافروتین» شده است.

منبع:

 http://medplant.ir/

 گیاهان دارویی با فعالیت ضد سرطان

چند گیاه توسط موسسه ملی سرطان به عنوان گیاهان دارنده خواص پیشگیری کننده از سرطان شناخته شده اند. این گیاهان شامل ریشه شیرین بیان، چای سبز، ترخون، اعضای خانواده سیر (سیر، پیاز و موسیر)، اعضای خانواده نعنا (ریحان، نعناها، آویشن، رزماری، مریم گلی و پونه کوهی)، اعضای خانواده زنجبیل (زنجبیل و زردچوبه) و اعضای خانواده چتریان (جعفری، گشنیز، رازیانه، زیره سیاه، کرفس، زیره سبز و شوید) هستند.

محققان فیتوکمیکال های محافظت کننده از سرطان را در این گیاهان شناسایی کرده اند. بعلاوه بسیاری از گیاهان دارویی شامل واریته ایی از فیتواسترولها، تری ترپنها، فلاونوئیدها، ساپونین ها و کاروتنوئیدها هستند که از مطالعه روی حبوبات، میوه و سبزیجات نشان داده شده است که فعا لیت حفاظتی از سرطان دارند. اینها مواد مفیدی هستند که به عنوان آنتی اکسیدانت و اسکونجرهای الکتروفیل عمل می کنند و سیستم ایمنی را تحریک می کنند. نیتروزاسیون و تشکیل ترکیب های افزایشی DNA را با مواد سرطان زا ممانعت می کنند. عملکردهای هورمونی و مسیر متابولیکی جدا شده با توسعه سرطان را ممانعت کرده و فاز i یا ii آنزیم های سم زدایی را القا می کنند.

 شیرین بیان

گلیسیریزین یک ساپونین تری ترپنوئیدی با مزه شیرین، ماده اصلی شیرین بیان است. گلیسیریزین و آگلیکون آن، گلیسیریتینک اسید  (glycyrrhrttinic acid) گزارش شده است که فعالیت اینترفرون را القا کرده و فعالیت سلولهای کشنده طبیعی را تقویت می کنند. گزارش شده است که چالکونها در شیرین بیان دارای فعالیت ضد ویروسی در مقابل HIV هستند. گلیسیریزین همچنین دارای فعالیت ضد التهابی و ضد حساسیت است.

پنجه گربه

دو گونه از پنجه گربه Uncaria guianesis و U.tomentosa متعلق به خانواده Rubiaceae بیش از دو هزار سال پیش توسط سرخپوستان برای اهداف دارویی استفاده می شدند. هر دو گیاه در مناطق شمالی جنوب امریکا رشد می کنند و U.tomentosa در امریکای مرکزی نیز رشد می کند. امروزه این گیاهان به خاطر خواص ایمنی و خاصیت بالقوه شان در کمک به ایدز و سرطان خون توجه زیادی را به خود جلب کرده اند. محققان اروپایی پیشنهاد کرده اند که این گیاهان عملکرد سیستم ایمنی را افزایش می دهند زیرا آنها شامل انواع فلاونوئیدها، تری ترپنها یا آلکالوئیدها هستند که در ریشه و پوست ساقه یافت می شوند. گزارش شده است که عصاره پنجه گربه سلولهای T، ماکروفاژها و دیگر ترکیبات سیستم ایمنی را تحریک می کند. همچنین این عصاره ها خواص ضد التهابی و موتاژنی دارند.

سیر از طریق تحریک کردن سلولهای کشنده طبیعی اثر ایمنی خود را اعمال می کند.

 بعلاوه دو دیون آروماتیک جدا شده از علف چای گزارش شده است که فعالیت آنتی رتروویروسی قوی دارند. علف چای ممکن است برای درمان بیماران مبتلا به اچ آی وی مفید باشد، زیرا هایپریسین و پسودوهایپریسین در دوزهای درمانی فاقد سمیت هستند. علف چای و هایپریسین با موفقیت برای درمان افسردگی نیز استفاده شده اند. 

منبع:

Am J Clin Nutr. Health-promoting properties of common herbs.1999;70(suppl):491S–9S. Printed in USA. 1999 American Society for Clinical Nutrition

 کمک به سیستم ایمنی

برخی تولیدات گیاهی که عملکرد سیستم ایمنی را افزایش می دهند شامل سرخارگل، شیرین بیان، علف گربه (cat^,s claw) و سیر هستند. گیاهان دارویی که غنی از فلاونوئیدها، ویتامین C یا کاروتنوئیدها هستند، عملکرد سیسیتم ایمنی را افزایش می دهند. گیاهان دارویی غنی از فلاونوئید دارای عملکرد ضد التهابی خفیفی نیز هستند.

سرخارگل

یک گیاه دارویی با تاریخچه مصرف طولانی است. در اوایل 1900 سرخارگل گیاه اصلی درمانهای ضد میکروبی بود. با توسعه داروهای سولفا (sulfa) استفاده از سرخارگل به سرعت کاهش یافت. اثرات مفید آن در درمان عفونت ها ناشی از توانایی آن برای عمل به عنوان یک عامل ضد التهابی است. این گیاه به عنوان یک ایمن کننده است می تواند لنفوسیت ها را گسترش، فاگوسیتوز را افزایش داده و موجب تولید اینترفرون شود. سرخارگل در تعدیل علائم سرماخوردگی، آنفولانزا و درد گلو مفید است. به نظر می رسد این فعالیت ناشی از پلی ساکاریدهای خاص، فلاونوئیدها و ایزوبوتیلامیدها است.

ادامه دارد

منبع:

Am J Clin Nutr. Health-promoting properties of common herbs.1999;70(suppl):491S–9S. Printed in USA. 1999 American Society for Clinical Nutrition

 مطالعات حیوانی

گلوکز خون

 مطالعات حیوانی نشان داد که

برگ درخت گردو (Walnut leaf)، گشنیز (Coriander)، انار (Pomegranate)، سیر (Garlic)، مرزه خوزستانی (Satureja khuzestanica)، توت سفید (Morus alba)، شنبلیله (Trigonella foenumgraecum)، زیتونOlive (Oleaeuropaea) ، گزنه (Urticadioica)، فلفل قرمز (FrutescensCapsicum)، بومادران (Achilleasantolina)، صبر زرد (Aloe vera)، مریم گلی (Salvia officinalis,)،شوید (Anathumgraveolens)، کلپوره (Teucriumpolium)، توت سیاه (Morusnigra)، ، برگ گیاه نوروزک (Salvia lenifoliabenth) و کنگر فرنگی (Cynarascolymus) گلوکز خون حیوانات دیابتی را بهبود می ­دهند.

لیپیدهای سرم

بهبود در لیپیدهای سرم توسط برخی از گیاهان دارویی شامل

مرزه خوزستانی(Saturejakhuzestanica)، فلفل قرمز(FrutescensCapsicum)، سیر(Garlic)، صبر زرد(Aloe vera)، شوید(Anathumgraveolens)، گردوی ایرانی (Persian walnut)، ترخون (Tarragon) و کنگرفرنگی (Cynarascolymus)  نشان داده شد.

در ایران گیاهان مختلفی وجود دارد که به طور غیر رسمی توسط بیماران دیابتی مصرف می­شوند. داده­های حاضر نشان دادکه برخی از این گیاهان شامل کلپوره (Teucriumpolium)، اسفرزه (Psyllium)، خار مریم (Silybummarianum)، هندوانه ابوجهل (Citrulluscolocynthus) و انار (Pomegranate) واقعا در کاهش گلوکز خون بیماران دیابتی موثرترند. مطالعات حیوانی همچنین نشان داد که برخی گیاهان طبیعی حتی از داروهای شیمیایی که اخیرا در حیوانات دیابتی استفاده شد، تاثیر بیشتری دارند. توجه ویژه به این ترکیبات طبیعی به نظر برای عوامل درمانی جدید ضروری است. برخی از این گیاهان اثر قابل توجهی در کاهش قند خون در حیوانات نشان دادند اما در انسان نه. برای مثال سیر، توت سیاه، گندی تلخه یا عدس الملک و گیاه نوروزک

بیشتر پزشکان بیمارانشان را به استفاده از گیاهان دارویی توصیه می­کنند اما در برخی نمونه­ها بیماران دیابتی آنرا بدون اطلاع پزشک مصرف می­کنند. این نوع معالجات گیاهی نادرست ممکن است به میانکنش­های دارویی و ناپایداری سطح گلوکز خون منجر شود. بنابراین پزشکان باید دانش کافی درباره داروهای گیاهی موثر در گلوکز خون داشته باشند و مصرف هر یک از گیاهان دارویی باید تحت نظارت پزشکان باشد. برخی از این گیاهان خواص ضد افزایش لیپید خون را داشتند و این کاهش در چربی­های سرم از نظر آماری معنی دار بود.

آزادسازی القای انسولین مکانیسمی از عمل برای برخی از گیاهان دارویی است شاملanisodonta Phelomis ، کلپوره Teucrium polium، زیتون Olea europaea، سیر Garlic و گزنه Urticadioica

بعلاوه تراکم جزایر در بافت پانکراس، درصد سلولهای بتا و اندازه جزایر به طور معنی داری در موشهای تیمار شده با برگ درخت گردو و سیر افزایش داشت. پیشنهاد شده است که تولید رادیکالهای آزاد و استرس اکسیداتیو وقایع مرکزی برای بهبود عوارض دیابت هستند. بیشتر گیاهان دارویی تست شده (برای مثالanisodentaAchilleasantolina, Phelomis  و Ginger) اثرات آنتی اکسیدانی نشان دادند.

نتیجه:

در 12 مطالعه انسانی تیمار با گیاهان زیر سبب کاهش قابل توجهی در گلوکز خون شد این گیاهان شامل

 هندوانه ابوجهل (Citrulluscolocynthus) ،خارمریم (Silybummarianum)، اسفرزه (Psyllium)،کلپوره (Teucrium podium)،انار (Pomegranute) بودند.

سی و یک مطالعه حیوانی نشان دادند که گیاهان زیر به طور قابل توجهی در کاهش قند خون موثر هستند:

برگ درخت گردو (Walnut leaf)، گشنیز (Coriander)، انار (Pomegranate)، سیر (Garlic)، مرزه خوزستانی (Saturejakhuzestanica)، Phelomisanisodonta، توت سفید (Morus alba)، شنبلیله (Trigonellafoenumgraecum)، زیتون (Olive (Oleaeuropaea ، گزنه (Urticadioica)، فلفل قرمز (FrutescensCapsicum)، بومادران (Achilleasantolina)، صبر زرد (Aloe vera)، مریم گلی (Salvia officinalis,)، شوید (Anathumgraveolens)، کلپوره (Teucriumpolium)، ، توت سیاه (Morusnigra)، ، برگ گیاه نوروزک (Salvia lenifoliabenth) و کنگر فرنگی (Cynarascolymus) گلوکز خون حیوانات دیابتی را بهبود می ­دهند. 

منبع:

A systematic review of Iranian medicinal plants useful in diabetes mellitus. Shirin Hasani-Ranjbar & etall. Clinical research. Arch Med Sci3, September / 2008

  گیاهان دارویی ایرانی مفید در دیابت ملیتوس

برای زمان خیلی طولانی گیاهان نقش مهمی در درمان بسیاری از بیماری ها بویژه در کشور های شرقی ایفا می­کردند.استفاده از گیاهان برای درمان دیابت در بین مردم ایران نیز رایج شده بود. این ترکیبات طبیعی توسط فروشندگان گیاهان دارویی سنتی برای درمان دیابت در بخش های مختلف ایران استفاده می­شد.گزارشات کافی درمورد اثرات مثبت دارو های گیاهی در درمان دیابت وجود دارد.تولیدات گیاهی دردسترس توضیح واضحی ازمحتوا یا اطلاعات طبی مرتبط روی اتیکت­های بسته بندی ندارند و آنها تائید شده و مورد اطمینان نیستند.

به دلایل مختلف در سالهای اخیر محبوبیت دارو های گیاهی افزایش یافته است. ارزیابی هدایت شده در استرالیا و امریکا نشان داد به ترتیب تقریبا 48.5 و35 درصد از مخاطبین حداقل از یکی از اشکال درمان های شامل داروی گیاهی را استفاده می کردند.WHO  همچنین ارزیابی گیاهان موثر برای شرایطی مثل دیابت برای اینکه داروهای مدرن مطمئن و کمی وجود دارد را پیشنهاد کرده است که این به افزایش درخواست تولیدات گیاهی  با عملکرد ضد دیابتی و اثرات جانبی کمتر، منجر می­شود. در زمان حاضر برخی از تولیدات گیاهی توسط بیماران دیابتی در ایران استفاده  شده ­اند بویژه در بین بیمارانی که به طور نا موفق درمان شده بودند.

مطالعات انسانی انجام شده:

گلوکز خون

مطالعات انسانی کاهش قابل توجهی را در گلوکز خون بعد از تیمار با هندوانه ابوجهل (Citrullus colocynthus)، خارمریم (Silybum marianum)، اسفرزه (Psyllium)، کلپوره (Teucrium podium)، انار (Pomegranute) نشان داد. (Securigera securidaca) (1500میلی گرم در روز) دربهبود قند خون در بیماران دیابتی تیپ دو مفید نبود. (Salvia lerifolia) و توت سیاه (Morus nigra) اثر کاهش قند خون نداشتند اما بیماری عصبی و پرخوری طی مدت استفاده از عصاره ها بهتر شد.

لیپیدهای سرم

نتیجه دیگر در دیابتی­ ها کاهش در لیپیدهای سرم بود. در یک آزمایش بالینی قرص­های سیر (Garlic) به طور معنی داری سطوح کلسترول کل و LDL را در بیماران دیابتی با قند خون بالا کاهش دادند. بهبود در چربی توسط گیاهان دارویی دیگر شامل خار مریم (Silybum marianum)، اسفرزه (Psylium)، کلپوره (Teucrium polium) و انار (Pomegrantate) نشان داده شد. 

ادامه دارد

منبع:

A systematic review of Iranian medicinal plants useful in diabetes mellitus. Shirin Hasani-Ranjbar & etall. Clinical research. Arch Med Sci3, September / 2008

Boerhaavia diffusa

Nictaginaceae

یک گیاه خزنده کوچک دو ساله است که به طور گسترده در سرتاسر هند توزیع شده است. عصاره آبی برگ گیاه برای اثرات ضد دیابتی اش در موشهای صحرایی دیابتی مطالعه شده است. فعالیت ضد دیابتی عصاره کلروفرم برگهای گیاه روی درمان موشهای صحرایی دیابتی مدل، آشکار کرد که گیاه دارای فعالیت ضد دیابتی است. گیاه اساسا از طریق کاهش سطح گلوکز خون و افزایش حساسیت به انسولین عمل می کند.

Bridelia ndellensis

Euphorbiaceae

یک گیاه دارویی استفاده شده در کامرون بر علیه دیابت است. عصاره آبی و متانولی برگ گونه اللی B.ferruginea به عنوان یک عامل کاهنده قند در موشهای دیابتی ثابت شده است. مطالعه اثر کاهندگی گلوکز عصاره ­ی اتانولی و قسمتهای پوست ساقه­ ی B.ndellensis در موشهای صحرایی دیابتی نوع یک و دو انجام شد و کاهش معنی داری در سطح گلوکز خون مشاهده شد. عصاره از طریق تحریک سلولهای جزایر عمل می کند و به سلولهای بتای عملکردی برای عملش نیاز دارد.

Anacardium occidentale  درخت کاشو

Anacardiaceae     تیره سماق

گیاهی بومی برزیل است. به عنوان گیاه دارویی در کشور افریقا اساسا در کامرون برای درمان مرض قند استفاده می­شود. نقش محافظتی و کاهندگی  قند خون توسط این گیاه  گزارش شده است. برگهای این گیاه عملکرد القای دیابت و تغییرات بافتی در کلیه­ها را کاهش می­دهد. در مطالعه امراض بافتی نشان داده شده است که این گیاه به طور معنی داری تجمع موکوپلی ساکاریدها را در کلیه های حیوان دیابتی کاهش می­دهد.

Annona squamosal   سفر جل هندی

Annonaceae  تیره آنوناسه

معمولا سیب شیرین در انگلیس و sharifa در هند نامیده میشود. این گیاه در سراسر هند کشت می شود. جزء فعال دارویی در دانه­ ها، برگها و بخش­های هوایی گیاه وجود دارد. تحقیقات نشان داد که گیاه دارای فعالیت کاهنده قند خون و ضد دیابت است که از طریق افزایش سطح انسولین از جزایر پانکراس، افزایش مصرف گلوکز در ماهیچه­ و ممانعت خروج گلوکز از کبد عمل می­کند.

عصاره بدست آمده از این گیاه در حفظ سلامت سطوح قند و چربی خون مفید است.

Annona muricata  ساپادیل

Annonaceae  تیره آنوناسه

معمولا درخت سابادیل نامیده می ­شود. یک درخت کوچک همیشه سبز است که تا ارتفاع 5 الی 6 متر رشد می­کند. این گیاه بومی بیشتر مناطق نیمه گرمسیری در شمال و جنوب امریکاست.

عصاره برگهای A.muricata نقش مهمی در کاهش استرس اکسیداتیو روی سلولهای بتای پانکراس  موشهای صحرایی دیابتی ایفا می کند. 

ادامه دارد